Hatibzâde Hacı Mehmet Refet Efendi / Hatib Hoca

Hatib Hoca lakablı Mehmet Refet, 6 Rebiul evvel 1296 / 27 Şubat 1879'da Burdur'un Divanbaba mahallesinde doğmuştur. Hatib Hoca, ecdadı Arvarlı köyünden Burdur'a göçmüş bir aileden gelmektedir. Babası semerci ustası Hacı Hasan; annesi "Hatîbler" denen ailenin kızı Ayşeli'dir. Kendi el yazısıyla kaleme aldığı özgeçmişinde, isminin, "Mehmet" mahlasının "Refet" şöhret ve lakabının da "Hatibzade" olduğunu belirtmiştir. Görüldüğü üzere Hatib Hoca, annesinin ailesinin ismiyle şöhret bulmuştur. Once Burdur'un Divanbaba mahailesindeki Hacı Abdullah Ağa Sibyân Mektebini bitirip 1888-1893 arası Rüşdiye'de okumuş; son senesinde ayrılarak Hacı Ahmed Mahallesi'ndeki Hacı Mahmud Bey Medresesi'ne girmiştir. Burada 1905-1907 arasında Burdur Müftüsü Fakîhzâde, İmâmzâde Halil Sabri Efendi'den hadis, fıkıh, feraiz, hesap gibi temel İslam ilimlerinden icazet almayı başarmış ve müderrislik hayatına geçmiştir. İlmî hayatının yanı sıra Burdur Ziraat Bankası Meclisi azalığı, Burdur Bidâyet Mahkemesi azalığı, Burdur İ'dâdisi (orta mektebi) dini dersler muallimliği ve Mehmet Kethüda, bugünkü ismiyle Eski Yeni Camii vaizliğinde bulunmuş; 1918'de 39 yaşında iken, padişah iradesiyle İzmir Pâye-yi Mucerredesi'yle taltif edilmiştir.

İstiklal Harbi'nin başlarında Hatîb Hoca, Burdur Müdâfa-yi Hukuk, Müdâfa-yi Milliye heyetlerinin reisi olur. Demirci Mehmet Efe'nin zulmünü engeller. 1927 senesi sonlarına aziz hocası Müftü Halil Sabrî Efendi'nin vefatı üzerine önce vekaletten sonra seçimi kazanarak Burdur Müftüsü olur (28 şubat 1928). 31 Mart 1932'de Şebinkarahisar'a tayini çıkınca istifa eder; Burdur'da vaiz ve hatiplikle yetinir. Yeni gelen müftü, Hatîb Hoca'nın manevi nüfuzu ve ilmî seviyesi karşısında ezildiğini anlayınca iftiraya tevessül etme küçüklüğünü gösterir. Hatîb Hoca başlangıçta Hanefi mezhebinin kültürü ile yetişmişken, ömrünün bilhassa son senelerinde İbn Hazm ı, İbn Teymiyye'yi İbnu ‘l Kayyım’ı, Şevkâni'yi okumakta ve tabiriyle eski mezhebini Kitâb ve Sünnet açısından muhasebeye tabi tutmaktadır. Mesela Cuma namazlarından sonra cemaate zuhr-i ahir diye bir başka namaz daha kıldırmaya kalkan müftünün Kur'an ve Sünnetle böyle bir namaz olmadığını Hatîb Hoca'dan öğrenmiştir. Bu müftü düştüğü acıklı durum sonucu girdiği buhranla, İstiklal Harbimizin Burdur'daki manevi lideri Hatîb Hoca'yı Diyanet Riyaseti 1940'da yazdığı yazıda İstiklal Harbi muhalifi olarak göstermek derecesine kadar düşmüştür. Müftü ve arkadaşlarının bu tahrikatı sonucu bir ara Hatîb Hoca vaizlikten men edilmiştir. 1943 ortalarında adı geçen müftü vefat edince 1935 senesinde çıkan 2800 numaralı kanun gereğince Burdur'da yapılan müftü seçiminde 32 seçmenin yirmi yedisinin oyunu almasına rağmen, ikinci sırada bulunan aday, müftü olarak tayin edilir.

İkisi kız, dördü erkek olmak üzere altı çocuk babası olan Hatibzade Mehmet Refet Efendi, soyadı kanunu ile birlikte "Öğütçü" soyadını almıştır. Hatib Hoca, 23 Ekim 1945 tarihinde vefat etmiştir. Oğullarından Mehmet Said ve Ahmet tanınmış kimselerdir. Mehmet Said emekli hadis profesörüdür. Ahmet, ise Türk tasavvuf musikisinin önde gelen isimlerindendir.

Kaynak: Şevkiye Kazan, “Burdurlu Meşhurlar”, Burdur 2021, Burdur Valiliği, s.318